Kościół św. Mikołaja w Lipsku, taki jaki widział go Johann Sebastian Bach, pełniąc funkcję kantora w latach 20. XVIII wieku, można ponownie podziwiać dzięki wirtualnej rekonstrukcji. Ta symulowana komputerowo podróż w czasie jest możliwa dzięki interdyscyplinarnemu projektowi, w którym uczestniczą badacz twórczości Bacha, prof. dr Alexander Grychtolik (Wyższa Szkoła Muzyczna im. Franza Liszta w Weimarze), prof. dr Paula Zalewskiego, profesora konserwacji zabytków na Uniwersytecie Europejskim Viadrina we Frankfurcie nad Odrą, oraz firmy zajmującej się wizualizacją Arte4D.
Wspólnie dokonali wirtualnej rekonstrukcji wnętrza kościoła św. Mikołaja, tak jak prezentowało się ono we wczesnym okresie pobytu Bacha w Lipsku. W przeciwieństwie do dzisiejszego wyglądu kościoła z jego charakterystycznymi kolumnami w kształcie palm, wnętrze w czasach Bacha stanowiło historycznie ukształtowany, wręcz barwny obraz, będący wynikiem różnych epok architektonicznych. Ówczesny stan został udokumentowany dzięki zachowanym ilustracjom, planom budowlanym i opisom. Dzisiejszy wygląd wnętrza kościoła, znanego przede wszystkim jako miejsce „Pokojowej Rewolucji” z 1989 roku, wywodzi się z klasycystycznej przebudowy przeprowadzonej w latach 1784–1797 przez miejskiego architekta Johanna Carla Friedricha Dauthego.
Zrekonstruowane widoki kościoła św. Mikołaja
Próba rekonstrukcji kościoła św. Mikołaja w Lipsku autorstwa Alexandra Grychtolika, Tobiasa Knobelsdorfa i Paula Zalewskiego, wizualizacja: Andreas Hummel (Arte4D), 2026 (od lewej do prawej)
„Dzięki tej wirtualnej rekonstrukcji po raz pierwszy możemy w pełni odtworzyć rzeczywiste warunki wykonania utworów Bacha, czyli zarówno układ przestrzenny na empory muzyków i organowej, jak i warunki akustyczne”, wyjaśnia dyrygent i badacz twórczości Bacha Alexander Grychtolik, który zainicjował ten projekt. Paul Zalewski podkreśla: „Tworząc złożone modele 3D w celu wizualizacji wielu szczegółów, dzięki wykorzystaniu sztucznej inteligencji udało nam się zaoszczędzić połowę czasu. Jednak w takich przedsięwzięciach, które wkraczają na naukowe nieznane tereny, wiodącą rolę nadal odgrywa człowiek.”
Wizualizacje, które zostały zrealizowane przez drezdeńską firmę Arte4D we współpracy z historykiem architektury dr. Tobiasem Knobelsdorfem, mają być wykorzystywane dydaktycznie na studiach magisterskich z zakresu ochrony europejskiego dziedzictwa kulturowego na Uniwersytecie Viadrina w ramach nauczania historii budownictwa kościelnego. Ponadto planowane jest zaprezentowanie ich podczas koncertów poświęconych Bachowi, aby wirtualnie przenieść publiczność w rolę ówczesnych uczestników nabożeństw.
Projekt został sfinansowany przez Fundację Sutor (Hamburg) oraz Fundację Aventis (Frankfurt nad Menem).
Uczestnicy projektu
Prof. dr Paul Zalewski studiował historię sztuki i konserwację zabytków na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu (Polska), a następnie podjął studia podyplomowe z zakresu konserwacji zabytków na Uniwersytecie w Bambergu. W 2000 roku uzyskał stopień doktora na Wydziale Architektury Politechniki Berlińskiej, a następnie pracował jako asystent naukowy na Katedrze Konserwacji Zabytków na Uniwersytecie Bauhaus w Weimarze. Po objęciu stanowiska adiunkta w dziedzinie badań budowlanych i konserwacji zabytków na Uniwersytecie Leibniza w Hanowerze przeniósł się na Uniwersytet Europejski Viadrina, gdzie od 2009 roku pełni funkcję profesora konserwacji zabytków i kieruje studiami magisterskimi z zakresu ochrony europejskiego dziedzictwa kulturowego.
www.kuwi.europa-uni.de/de/professuren-mitarbeitende/denkmalkunde/index.html
Prof. dr dr Alexander Grychtolik studiował architekturę na Uniwersytecie Bauhaus w Weimarze oraz muzykę w Wyższej Szkole Muzycznej im. Franza Liszta w Weimarze, a także w Królewskim Konserwatorium w Brukseli. W 2010 r. uzyskał stopień doktora w dziedzinie teorii zabytków na Uniwersytecie Bauhaus w Weimarze, a w 2022 r. – w dziedzinie muzykologii na Wyższej Szkole Muzyki i Teatru w Hamburgu. Od 2021 roku jest profesorem honorowym w Wyższej Szkole Muzycznej im. Franza Liszta w Weimarze, a od 2024 roku – naukowcem wizytującym na Uniwersytecie Sacred Heart w Tokio. Oprócz międzynarodowej działalności koncertowej jako klawesynista i dyrygent prowadzi badania muzykologiczne dotyczące Bacha i historycznych sal koncertowych oraz zajmuje się improwizacją historyczną.
www.grychtolik.com
Arte4D od ponad 20 lat specjalizuje się w wizualizacji architektury historycznej w celu ilustrowania historii w publikacjach, na wystawach i stronach internetowych. Podstawą pracy są, oprócz planów budowlanych, analiza historycznych inwentarzy i innych źródeł – również w połączeniu z własnymi poszukiwaniami archiwalnymi – oraz ich interpretacja. Właściciel firmy, Andreas Hummel, zdobył zawód stolarza budowlanego i meblowego w przedsiębiorstwie VEB Denkmalpflege Dresden, a następnie studiował architekturę na Politechnice w Dreźnie. W trakcie wieloletniej pracy zajmował się rekonstrukcją średniowiecznych fortyfikacji i barokowych przestrzeni miejskich, ściśle współpracując z historykami i architektami.
https://arte4d.de/start.html
W tle kościół św. Mikołaja i Bach
Kościół św. Mikołaja w Lipsku jest nie tylko wyjątkowym zabytkiem architektury i miejscem związanym z historią demokracji, ale także zajmuje wybitne miejsce w historii muzyki jako dawne miejsce działalności Johanna Sebastiana Bacha w latach 1723–1750. To właśnie tutaj Bach po raz pierwszy wykonał swoją „Pasję według św. Jana”, „Oratorium bożonarodzeniowe” oraz wiele kantat skomponowanych w Lipsku.