Jak brzmi klasa? Co dźwięki i ich percepcja mówią o przynależności i niesprawiedliwości społecznej? Literaturoznawczyni dr Jana Maria Weiß z Uniwersytetu Europejskiego Viadrina we Frankfurcie nad Odrą otrzymała nagrodę Postdoc kraju związkowego Brandenburgia za swoją pracę nad tymi pytaniami. Została uhonorowana dzisiaj, w sobotę 9 maja 2026 r., w ramach Poczdamskiego Dnia Nauki. Nagrodę w wysokości 20 000 euro otrzymała za esej "Class Listening with Deniz Ohde. O dźwięku, klasie i afektach w literaturze współczesnej" w zbiorczym tomie "Klassen. Emotions. Erzählen".
W swojej wielokrotnie nagradzanej pracy Jana Maria Weiß rozwija podejście "słuchania klasowego". Łączy ona analizę tekstu literackiego z podejściem opartym na badaniach nad dźwiękiem. Pokazuje, w jaki sposób różnice klasowe są słyszalne w tekstach literackich - na poziomie głosów i dźwięków, ale także w ciszy. "Celowo nazwałam moje podejście Class Listening, aby podkreślić, że dźwięki w tekstach literackich mają również wymiar społeczny. Dźwięki i odgłosy nigdy nie są czysto estetycznym materiałem dźwiękowym. Są osadzone w porządkach społecznych i niosą ze sobą wpływ nierówności społecznych" - wyjaśnia literaturoznawca. Metoda ta zachęca również uczniów do wykorzystywania umiejętności literackich do analizowania dyskursów społecznych: "Słuchanie w klasie oznacza również zwracanie uwagi na wysokość dźwięków, ciszę i części mowy. Kto mówi? Jak głośno? A kto milczy?"
Jest szczególnie zadowolona z wyróżnienia nagrodą Postdoc, ponieważ zwraca uwagę na społecznie istotny temat. "Zwłaszcza teraz, gdy nierówności społeczne rosną, ważne jest, aby myśleć o kwestiach klasowych. Nagroda jest okazją do rozmowy o klasie. Jeśli zachęci to ludzi do przeczytania jednej z powieści lub w inny sposób zaangażowania się w nierówności społeczne, myślę, że będzie to wielki zysk", mówi Jana Maria Weiß.
Prof. dr Eduard Mühle, Prezydent Uniwersytetu Europejskiego Viadrina, powiedział o nagrodzie: "Serdecznie gratuluję Janie Marii Weiß tej ważnej nagrody i cieszę się, że jej wybitne wyniki badań zostały docenione. Jej praca w imponujący sposób ilustruje społeczne znaczenie i interdyscyplinarną łączność badań na Viadrinie."
Minister nauki dr Manja Schüle powiedziała podczas ceremonii wręczenia nagród w dzisiejszym Poczdamskim Dniu Nauki: "Wiedza jest dziś wszechobecna, ale wspólna rzeczywistość staje się coraz bardziej wątpliwa. Sztuczna inteligencja, algorytmy i dezinformacja zmieniają sposób, w jaki się uczymy, wyszukujemy i myślimy. Nauka dąży do czegoś przeciwnego. Nie pyta o to, w co chcemy wierzyć, ale o to, co faktycznie ma miejsce. I dopuszcza błąd jako okazję do nauki. To właśnie reprezentują dzisiejsi laureaci: nauczyciele, którzy myślą nie tylko o swoim przedmiocie. I młodzi badacze, którzy kształtują naukę jutra."
Do szczegółowego wywiadu z laureatką
O osobie
Dr Jana Maria Weiß jest germanistką i bada głównie literaturę niemieckojęzyczną XX i XXI wieku z perspektywy interdyscyplinarnej. Od kwietnia 2025 r. jest asystentką w Katedrze Niemiecko-Żydowskiej Historii Literatury i Kultury, Wygnania i Migracji na Viadrinie. Wcześniej ukończyła doktorat na temat poetyki wielojęzyczności Paula Celana na Wolnym Uniwersytecie w Berlinie.
Zainteresowania badawcze Jany Marii Weiß obejmują wielojęzyczność literacką i przekład, teorię afektu i studia nad dźwiękiem. W różnych projektach zajmuje się archiwami i historią mediów, zwłaszcza młodej Republiki Federalnej Niemiec. Poza pracą naukową pisze eseje oraz pracuje jako redaktorka i tłumaczka współczesnej poezji.