Kiedy sama innowacyjność to za mało
W czasopiśmie naukowym „Progress in Economic Geography” Centrum Badań nad Krajobrazem Rolniczym im. Leibniza (ZALF) opublikowało we współpracy z innymi instytucjami naukowymi nowe badanie dotyczące start-upów w sektorze rolnym. W badaniu tym zespół naukowców analizuje, w jakim stopniu tzw. start-upy rolnicze w regionie Dolnej Saksonii, charakteryzującym się szczególnie silnym znaczeniem rolnictwa, są zintegrowane z istniejącymi strukturami innowacyjnymi. Ważny wniosek: stopień, w jakim innowacje start-upów rolniczych przyczyniają się do transformacji w kierunku zrównoważonego rozwoju w regionie, zależy w dużej mierze od istniejących i ugruntowanych struktur.
W ramach badania naukowcy przeprowadzili w okresie od stycznia do marca 2025 r. łącznie 16 wywiadów opartych na scenariuszu. Ankietowano osoby ze środowisk naukowych, gospodarczych, administracyjnych, instytucji wspierających oraz ze środowiska start-upów. Ponadto rozmówcy i rozmówczynie sporządzili mapy sieci kontaktów, aby uwidocznić, kto z kim jest powiązany i jak funkcjonują te relacje. Analiza skupiała się na pięciu formach „bliskości” między regionalnymi podmiotami: przestrzennej, poznawczej, społecznej, instytucjonalnej i organizacyjnej. Autorzy i autorki opisują w ten sposób konkretnie, dlaczego transformacyjny potencjał innowacji zależy nie tylko od dobrych pomysłów, ale także od tego, w jaki sposób procesy ich powstawania są osadzone w istniejącym otoczeniu.
Między bliskością a dystansem: jak ważne jest zaufanie we współpracy
Region objęty badaniem opisany jest w pracy jako niemiecka lokalizacja o szczególnie intensywnym rolnictwie. Od dziesięcioleci wiele uznanych przedsiębiorstw ściśle współpracuje tam w ramach złożonych łańcuchów wartości. Ta bliskość buduje zaufanie i ułatwia współpracę. Jednocześnie jednak może to prowadzić do tego, że wiedza pochodząca z nowych przedsiębiorstw jest trudniej przyswajana. Badanie pokazuje, że start-upy rolnicze często są uzależnione od pośredników, aby w ogóle uzyskać dostęp do ważnych sieci kontaktów. Może to pomóc – ale często wpływa również na kierunek, w jakim rozwijają się ich pomysły.
Ponadto w wywiadach rolnicy i rolniczki byli wspominani jedynie mimochodem. To również jest ważny wniosek: jeśli bowiem nowe technologie lub modele biznesowe mają być później wykorzystywane w gospodarstwach, należy jak najwcześniej włączyć je w procesy innowacyjne. Autorzy dochodzą do wniosku, że szczególną rolę mogą odgrywać start-upy, a raczej ich założyciele i założycielki, którzy choć są zakorzenieni w regionie, zdobyli dodatkowo doświadczenie poza istniejącym systemem. Wnoszą oni nowe perspektywy, nie tracąc przy tym całkowicie dostępu do regionalnych, społecznych i opartych na wartościach relacji.
Dlaczego nowe pomysły często przynoszą efekty dopiero stopniowo
Nowością w badaniu jest przede wszystkim spojrzenie na jakość relacji w regionalnym systemie innowacji oraz w ekosystemie przedsiębiorczości, czyli na współdziałanie podmiotów, sieci i instytucji. Badacze pokazują nie tylko, jakie powiązania dostrzegają uczestnicy wywiadów w tym ekosystemie innowacji, ale także, w jaki sposób powiązania te mogą sprzyjać nowym rozwiązaniom lub je ograniczać. Szczególnie ważne jest to, że bliskie więzi społeczne i nieformalne powiązania instytucjonalne między uznanymi podmiotami mogą prowadzić raczej do niewielkich usprawnień – na przykład rozwiązań ukierunkowanych na efektywność – niż do fundamentalnych zmian. Ma to znaczenie społeczne, ponieważ rolnictwo stoi przed wielkimi wyzwaniami – na przykład w zakresie ochrony klimatu, środowiska i zasobów – i potrzebuje w tym celu nie tylko bardziej wydajnych, ale częściowo także zupełnie inaczej pomyślanych rozwiązań.
„Nasze wyniki pokazują, że innowacje w rolnictwie nie zależą wyłącznie od dobrych pomysłów. Decydujące znaczenie ma również to, czy nowi gracze uzyskują dostęp do istniejących sieci – oraz czy jest w nich miejsce na wiedzę, która nie wpisuje się jeszcze w dotychczasowe schematy”, mówi Katharina Rock z Centrum Badań nad Krajobrazem Rolniczym im. Leibniza (ZALF) i pierwsza autorka badania.
Wnioski naukowców
Autorzy i autorki dostrzegają w swoich wynikach wskazówki, że regionalne sieci na rzecz innowacji rolniczych powinny mieć szerszy zasięg. Uczelnie wyższe i inne instytucje badawcze mogłyby odegrać w tym zakresie ważną rolę, jeśli w ramach kształcenia i badań nie tylko wzmocniłyby tematykę ekonomiczną i techniczną, ale także w większym stopniu uwzględniłyby kwestie środowiskowe i społeczne. Badanie wskazuje jednak również na swoje własne ograniczenia: bezpośredni punkt widzenia start-upów można było uwzględnić jedynie w ograniczonym zakresie, ponieważ wiele młodych przedsiębiorstw nie chciało ujawniać swoich sieci kontaktów ze względu na konkurencję. Dlatego przyszłe badania powinny jeszcze dokładniej porównać, w jakich konkretnych warunkach regionalne przestrzenie innowacyjne umożliwiają raczej niewielkie dostosowania, a w jakich – głębsze zmiany.
Więcej informacji można znaleźć pod linkiem DOI do oryginalnej publikacji: https://doi.org/10.1016/j.peg.2026.100067.
Partnerzy projektu badania:
- Centrum Badań nad Krajobrazem Rolniczym im. Leibniza (ZALF), Müncheberg
- Uniwersytet w Hohenheim, Stuttgart
- Wyższa Szkoła Projektowania Społecznego, Koblencja
- Uniwersytet im. Georga Augusta w Getyndze
Badanie zostało sfinansowane przez Fundację Konrada Adenauera, w ramach grantu ZALF na ukończenie studiów doktoranckich, przez Federalne Ministerstwo Edukacji i Badań Naukowych (BMBF; numer grantu: 031B0751) oraz przez Niemiecką Wspólnotę Badawczą (DFG; numer grantu: 554256072).
O Centrum Badań nad Krajobrazem Rolniczym im. Leibniza (ZALF) e. V. w Münchebergu, placówce należącej do Wspólnoty Leibniza
ZALF prowadzi badania nad ekonomicznie, ekologicznie i społecznie zrównoważonym rolnictwie przyszłości – we współpracy z przedstawicielami nauki, polityki i praktyki.
W ramach wkładu w pokonywanie globalnych wyzwań społecznych, takich jak zmiana klimatu, bezpieczeństwo żywnościowe, zachowanie różnorodności biologicznej oraz niedobór zasobów, opracowujemy i projektujemy systemy upraw w kontekście krajobrazowym, które łączą zapotrzebowanie na produkcję roślinną ze zrównoważonym rozwojem. W tym celu łączymy złożone dane krajobrazowe z unikalnym zestawem metod eksperymentalnych, nowych technologii, modeli komputerowych oraz podejść społeczno-ekonomicznych.
Badania ZALF to badania systemowe: od procesów zachodzących w glebie, roślinach i wodzie, poprzez zależności na poziomie pola i krajobrazu, aż po globalne skutki oraz uwzględnienie złożonych interakcji między krajobrazem, społeczeństwem i gospodarką. www.zalf.de